|
۱. تعريف - بيماري
هاري يك� التهاب حاد مغزي آنسفاليت حاد و
تقريباً بدون استثناء �كشنده است �كه
با نشانه هاي احساس دلهره ، سردرد ، تب ، بيقراري و تغييرات مبهم و حسي
�كه اغلب در ناحيه گاز گرفته شده بدن ملموس
است ، تظاهر مي �كند . هيجان و ترس از جريان
هوا از نشانه هاي شايع اين بيماري است . نشانه هاي بيماري به طرف فلج
خفيف و نا�كامل و يا �كامل
پيشرفت مي كند . انقباض عضلات بلمي به ترس
از آب مي انجامد ( آب ترسي ) و متعاقب آن هذيان گويي و تشنج پيش مي
آيد . مرگ اغلب در اثر فلج دستگاه تنفسي پيش مي آيد . تشخيص هاري به
وسيله آزمايش بافت رنگ آميزي شده مغز
می باشد .
۲. عامل عفونت - ويروس
هاري يك� رابدو ويروس از جنس ليزا ويروس است
.
هاري بيشتر يك�
بيماري حيواني است . �كشورهايي
كه در حال حاضر عاري از هاري حيواني هستند
عبارتند از : استراليا ، نيوزيلند ، نيوگينه ، ژاپن ، هاوايي ،
تايوان ، اقيانوسيه ، بريتانيا ،ايرلند ، ايسلند ، قسمتهاي مر�زي
نروژ ، سوئد ، فنلاند ، پرتقال ، يونان و بعضي از جزاير ويست اينديز و
جزاير آتلانتي� . هاري شهري ( هاري سگ ) ، به وسيله سگ منتقل مي شود در
حالي �كه هاري روستايي يك�
بيماري گوشتخواران وحشي و خفاشها است ، �كه
گاهي به مناطق شهري و به سگ ، گربه و يا دامهاي اهلي منتقل مي شود . در
اروپا ، هاري روباه انتشار وسيع داشته است ولي تعداد موارد آن از سال
۱۹۷۸ �كه وا�كسيناسيون
خورا�كي اين حيوان شروع شده است رو به �كاهش
است.
۴. مخزن -
بسياري از حيوانات وحشي خانواده ( سگسانان ) از جمله سگ ، روباه �ويوت
، گرگ ، شغال ، اسكونك�
، را�كون ، مونگوز و ساير حيوانات گازگيرنده
مخزن طبيعي اين ويروس هستند . در مك�زيك�
و آمريكاي جنوبي خفاشهاي خونخوار و ميوه
خوار و حشره خوار نيز آلوده به ويروس هاري وجود دارند . د رايالات
متحده آمريكا ، كانادا
و اخيراً اروپا خفاشهاي حشره خوار آلوده به ويروس يافت مي شوند . در �كشورهاي
در حال توسعه هنوز سگ مخزن اصلي ويروس است . خرگوش ، سنجابهاي درختي و
زميني و موشهاي مختلف نيز به ندرت آلوده مي شوند ولي درمان �كساني
�كه ممكن است به
وسيله اين حيوانات گاز گرفته شوند
�كمتر ضرورت پيدا مي
�كند .
۵. روش انتقال - بزاق
حيوان هار حاوي مقادير زيادي ويروس است �كه
با بريدگيهاي ناشي از گاز و يا خراش وارد بدن ميزبان مي گردد ( ويروس
خيلي به ندرت از طريق بريدگيهاي ناشي از طريق مخاط سالم نيز وارد بدن
ميزبانها مي شود ). چون بزاق انسان ممكن
است حاوي ويروس باشد بنابراين
می توان تصور تنمود �ه انتقال بيماري
از يك
شخص به شخص ديگر از
طريق بزاق دهان ننيز
امكان دارد
ولي هرگز اين شكل � از انتقال ويروس گزارش
نشده است . ابتلاي به هاري در اثر پيوند عضو (
قرنيه از فوت شدگاني �كه به دليل يك�
عارضه تشخيص داده نشده اعصاب مر�زي فوت �كرده
اند ) نيز گزارش شده است . انتشار ويروس از طريق هوا
در آزمايشگاه و غارهايي �كه
مسكن تعداد بسيار
زيادي خفاش بوده است به ندرت گزارش شده است .
۶. دوره
�كمون - معمولاً بين
۳ تا ۸ هفته است . اين مدت ممكن
است بر اساس وسعت زخمها ، محل گازگرفتگي در ارتباط با ميزان رشته ها و
شبكه عصبي محل ،
فاصله آنها با مغز ، مقدار ويروس وارده شده ، موانعي مانند البسه و
عوامل ديگر به ندرت به �كوتاهي
سال برسد . دوره �كمون
طولاني قبل از دوران بلوغ در افراد ديده شده است .
۷. دوره واگيري - اين دوره در سگ گربه از ۳ تا ۱۰ روز قبل از ظهور
نشانه هاي باليني شروع و ( به ندرت بيش از ۴ روز ) و در تمام دوران
بيماري ادامه دارد .
۸. حساسيت و مقاومت - تمام پستانداران به ويروس هاري حساس هستند و به
نظر مي رسد �كه
مقدار حساسيت در ارتباط با سوش ويروس باشد . انسان بيشتر از چند گونه
حيوان به اين ويروس مقاوم است . تقريبآً تنها ۴۰ درصد از ايرانياني �كه
با حيوانات هار گزيده شده و درمان نشده اند ، مبتلا به اين بيماري شده
اند .
۹.كنترل
-
الف -
پيشگيري :
۱) ثبت
نام و صدور پروانه نگهداري سگ ، وا�كسيناسيون
تمام سگها ، جمع آوري و معدوم �كردن
حيوانات بي صاحب و ولگرد در �كشورهايي
�كه هاري حيوانات به
صورت بومي وجود دراد ، ضروري است . تمام گربه ها نيز بايد وا�كسينه
شوند مردم و صاحبان حيوانات خانگي بايد به لزوم محدود �كردن
حركت سگ و گربه آشنا
شوند .
مردم
بايد بدانند �كه
نگهداري حيوانات وحشي به عنوان حيوان خانگي خطرنا�ك
است .
۲ )
برنامه دائمي بيماريابي در حيوانات بايد در دست اجرا باشد . امكانات
آزمايشگاهي براي انجام آزمايش بر روي حيوانات وحشي �كه
انسان و ساير حيوانات را در معرض ابتلا قرار داده اند و همچنين حيوانات
اهلي �كه نشانه هاي
باليني بيماري را دارند ،بايد فراهم گردند . پزشكان
، دامپزشكان و
مأموران �كنترل
حيوانات بايد براي آشنايي با بيماري ، معدوم �كردن
و آزمايش �كردن
حيواناتي �كه انسان
و حيوانات اهلي را در معرض آلودگي قرار داده اند ، آموزشهاي لازم را
بگيرند.
3)
سرحيوان مرده اي را �كه
مشكوك�
به ابتلا به هاري است بايد فوراً بدون دستكاري
به همراه يخ بسته بندي �كرد
( نبايد منجمد شود ) و براي تشخيص با روش ايمنوفلورسنت آنتي بادي و در
صورت امكان انجام
اين آزمايش براي جستجوي اجسام نگري و سپس تزريق به موش آزمايشگاهي ، به
آزمايشگاه ارسال داشت .
4)
�كساني �كه
به شدت در خطر ابتلا به بيماري هستند ؛ دامپزشكان
، كاركنان
سازمانهاي محيط وحش و پارك�هاي
طبيعي در مناطقي �كه
بيماري حيواني به صورت بومي يا همه گير شايع است ،
كاركنان
قرنطينه هاي سگ ، �كاركنان
آزمايشگاهها عمليات صحرايي �كه
در برنامه هاي هاري �كار
مي كنند و مسافريني
�كه در مناطقي بومي
توقف طولاني دارند ؛ بايد واكسينه
گردند .
اگر
خطر ابتلا به بيماري براي افراد وا�كسينه
هنوز وجود داشته باشد مي توان هر دو سال يكبار
يك� وا�كسن
يادآور تزريق نمود و يا سرم افراد با روش خنثي سازي مورد آزمايش قرار
گرفته و در صورت كاهش
عيار پادتن وا�كسن
يادآور تزريق مي شود .
5)
پيشگيري از ابتلا به بيماري هاري بعد از گاز گرفتن حيوان ( پيشگيري يا
درمان بعد از گزش ) شامل مراحل زير است :
الف
- درمان محل گاز : مؤثرترين وسيله شستن فوري محل هاي گاز يا خراش
حيوان با آب و صابون و يا مواد پا� �ننده ديگر و سپس شستشوي آنها با آب
خالص است . زخمها را ، مگر در مواقعي �كه
حفظ زيبايي و همبستگي بافت ضرورت داشته باشد ، نبايد بخيه �كرد
. در صورتي �كه بخيه
�ردن ضروري باشد بايد بخيه شل �كه
مانع خروج ترشح خون و ترشحات از داخل زخمها نگردد ، بعد از تزريق سرم
حاوي ايمنوگلوبولين اختصاصي هاري به داخل زخم ،زده شود.
ب -
پيشگيري با ايمنوگلوبين اختصاصي هاري : پيشگيري ايمنوگلوبوليني از
هاري در انسان گاز گرفته شده با استفاده هر چه زودتر از تزريق
ايمنوگلوبولين انساني هاري ( HRIG ) بعد از گزش
به منظور خنثي �كردن
ويروس در محل زخم و سپس تزريق وا�كسن
هاري در نقطه ديگري ، به منظور ايجاد مصونيت فعال ، صورت مي گيرد
ج
- دستور �كار عمومي
براي پيشگيري از بيماري در شرايط مختلف به شرح زير است :
اگر حيوان بدون آنكه
تحريك� شده حمله و
يا گاز گرفته و فرار �كرده
و هاري نزد آن نوع حيوان در منطقه شايع است بايد برنامه تزريق سرم
ايمنوگلوبين ايمن و وا�كسيناسيون
اجرا شود . گاز حيوان گوشتخوار وحشي و خفاشها تا وقتي آزمايشگاه عدم
ابتلاي آنها را به هاري تأييد نكرده
است به عنوان گازگرفتگي هاري محسوب مي شود . اگر حيوان فرار نكرده
و در دسترس است ممكن
است او را بلافاصله �كشت
( با اجازه صاحب حيوان و مقامات بهداشتي محل و مغزش را براي تصميم گيري
در مورد درمان شخص گاز گرفته شده آزمايش كرد
. تصميم براي تجويز سرم و واكسن
، بلافاصله بعد از آنكه
شخص به وسيله سگ يا گربه گاز گرفته شده و يا در مدتي �كه
حيوان تحت نظر است ، بايد بر مبناي رفتار حيوان ، وجود هاري در منطقه و
چگونگي زخمهاي وارد شده به بدن اتخاذ شود .
هـ ) بالاخره درمان شخص گاز گرفته شده بايد شامل نكات
زير باشد .
-
بلافاصله زخم را تميز �كرده
و شستشو نماييد . (كمك�هاي
اوليه )
-
شستشو و نظافت زخم را زير نظارت پزشك�
�كامل
كنيد .
-
استفاده از ايمنوگلوبولين اختصاصي هاري و وا�كسيناسيون
را طبق دستور �ار داده شده اجرا كنيد
.
-
در
صورت نياز ، درمان عفونتهاي با�كتريايي
و تزريق وا�كسن �كزاز
را انجام دهيد .
-
زخمها
را مگر آن�كه
اجتناب ناپذير باشد ، بخيه نزده و نبنديد .
ب . �كنترل
بيماران ، تماسها و محيط :
۱)
گزارش به مقامهاي بهداشتي محل
۲ )
جداسازي بيمار : در تمام طول بيماري جدا�كردن
بيمار از نظر جلوگيري از انتشار ترشحات تنفسي ضروري است .
۳)
گندزدايي همزمان : بزاق و اشيايي �كه
به آن آلوده شده اند گندزدايي مي گردند . گرچه تا �كنون
انتقال ويروس هاري از بيماران به �كساني
�كه از او پرستاري
مي كنند گزارش نشده
است ولي بايد احتمال خطر انتقال از طريق بزاق آلوده را به آنها گوشزد �كرده
و توصيه نمود �كه به
هنگام كار
كردن با بيماران از دستكش
هاي لاستيكي ،
روپوشهاي محافظ و وسايلي �كه
در مقابله سرفه مستقيم بيمار به صورتشان آنها را محافظت مي
كند ، استفاده �كنند
.
۴) قرنطينه ندارد .
۵ )
مصون سازي تماسها : تماسهايي �كه
زخم باز دارند و يا مخاطهاي آنها در معرض بزاق بيمار قرار گرفته است
بايد تحت درمان ضد هاري قرار گيرند .
۶ )
تحقيق از تماسها و منبع عفونت : حيوان هار و ساير افراد و حيواناتي
�كه به وسيله او گاز
گرفته شده اند را بايد جستجو �كرد
.
۷ )
درمان احتصاصي : بيمار مبتلا به هاري را بايد تحت مراقبتهاي مخصوص
پزشكي قرار داد .
|
