|
هفت دروازه گشوده ميان زمين و
آسمان
عيلامي ها در سرزمين كهن ايران از قديمي ترين حكومتهاي جهان هستند
كه آثار تمدني آنها در كشور بر جاي مانده است . معبد چغازنبيل –
شگفتي معماري و تاريخ ايران . به همين دوره مربوط است . پروفسور
پوپ ، شرق شناس قديمي ، چغازنبيل را قديمي ترين بناي ايران باستان
مي داند كه با ابعاد حيرت انگيزي كه دارد، قابل مقايسه با اهرام
مصر است . ساختمان در پيشينه اجتماعي ايران ، مكاني است كه آدمي در
گامهاي آغازينش با ساختن آن خواسته است ميان زمين و آسمان براي خود
جايي تدارك ببيند، در چغازنبيل عواطف شديد مذهبي را نيز مي توان
جستجو كرد.
چغازنبيل ، در حقيقت بخشي از يك شهر قديمي است كه اونتاشگال ،
پادشاه عيلامي آن را بنا كرده است . قدمت يناي هرمي شكل مربوط به
سال 1250 ق . م است . در اين شهر كهن كه در نزديكي شهر شوش امروزين
قرار دارد. غير از اين معبد، 11 معبد ديگر همراه 2 زيستگاه سلطنتي
و 3 قصر وجود داشته است . شهر 4 دروازه داشته است . معبد چغازنبيل
هم 7 طبقه 7 دروازه داشته است . كه آخرين طبقه آن به خداي
(اينشوشيناك ) تعلق داشته و در همان زمان از سوي آشور بني پال
ويران شده است و از ميان رفته است . به همين سبي ، از ارتفاع اصلي
آن كاسته شده و اينك تنها 25 متر از آن به يادگار مانده است . نكته
قابل توجه و شگفت آن اين است كه هيچ كدام از معابد ، زيرزمين خالي
ندارد، يعني بر روي يكديگر قرار نگرفته اند . اين معبد بناي چهار
گوشي است كه هر طبقه بدون اين كه روي طبقه ديگر بر پا شده باشد. به
طور مستقل از كف زمين شروع مي شود و هيچ كدام روي يكديگر قرار
ندارند و فشاري بر ديگر طبقات وارد نمي كند . از اين رو مي گويند
زيگورات چغازنبيل ، فضايي آسماني است و نمي خواهد با سسطح زير زمين
پيوند و يا وابستگي خاص داشته باشد و از سوي ديگر ، بيانگر آن است
كه بناي اين ساختمان از نظر خواسته ، سليقه ، تجربه و ابداع ،
نمونه اي منحصر به فرد است . اولين بار در سال 1269 ه پ ش بحث
درباره اين ساختمان تاريخي مطرح شد و پژوهش هايي براي شناخت
ساختمان آغاز شد، تا اين كه به سال 1325 ه پ ش رومن گير شمن
فرانسوي ماموريت يافت دور «اونتاش » يا «شهر شاهي » را با روش علمي
و باستان شناسي مورد تحقيق و پژوهش قرار دهد. در خاكبرداري هاي
انجام گرفته وضعيت زيگورات چغازنبيل تا حدودي مشخص شد . در اين
ساختمان 7 طبقه در 4 جهت ، پلكان هايي قرار گرفته است كه طبقات
مذكور را به هم پيوند مي دهد اما نه به صورتي كه بتوان مستقيما به
طبقه هفتم رسيد . بلكه براي رسيدن به آخرين طبقه مي توان از
پاگردهايي استفاده كرد كه طبقات هفتگانه را به هم متصل مي كند و در
ضمن ، تنها پلكان جنوب غربي است كه به وسيله 83 پلكان ارتباط طبقه
همكف را با طبقه سوم فراهم مي كند. در تمام مدتي كه زيگورات آباد و
مورد استفاده بوده است ، با استفاده از راه پله به اين اتاق ها
دسترسي داشته اند . اين اتاقها سقف بلند و ديوارهاي سفيد شده دارند
و از درون آنها ميخي سفالي و لعاب دار و نيز سفالهاي مربع شكل به
دست آمده است كه نشان مي دهد اين فضا محل نگهداري تحفه ، هدايا و
نذورات قديمي بوده است . ديوارهاي معبد بيشتر از خشت خام ساخته شده
است كه آنها را با ملات گل و آهك و قير با هم پيوند داده اند و
نماي آنها را با آجر پخته تزيين كرده اند . در ساختمان معبد به
فاصله هر 10 رديف ، يك رديف آجر كتيبه دار جاي گرفته است كه نوشته
آن به خط ميخي عيلامي است . از شگفتي هاي اين ساختمان بي نظير ،
شيوه بديع آب رساني آن بوده است . آب رساني بدين صورت بوده است كه
مهندسان و معماران عيلامي آب رودخانه دز را كه سطح آن بيش از 60
متر پايين تر از شهر اونتاش قرار گرفته است . به وسيله كانالي به
طول 50 كيلومتر از محلي به نام «پاي پل » تا پشت دروازه شهر حفر
كرده اند و به نزديكي معبد رسانده اند . براي صاف كردن آب گل آلود
آن ، آب را از مخزني با ملات قير انبار و پس از تصفيه با اصول علمي
با كانا ل هاي مخصوص به شهر و محوطه زيگورات مي آورده اند . در
اطراف اين معبد، كاخهاي سلطنتي و مقبره پادشاهان عيلامي قرار داشته
است كه از آن همه آثار ، در حال حاضر 3 آرامگاه زيرزميني با تاقهاي
آجري قوسي شكل باقي مانده است . در اين محل اشياي تارخي قابل توجهي
كشف شده است . كه علاوه بر موزه ملي ايران ، زينت بخش موزه هاي
بزرگ جهان است .
|
