مسجد شفا ، تهران
اشاره
مسجد ، نخستين نهادي است كه بهنگام ورود حضرت پيامبر (ص) به مدينه
شكل گرفت . اين نكته حكايت از آن دارد كه شكل گيري جامعه اسلامي
بدون نقش آفريني مساجد امكانپذير نبوده است . با توجه به شوونات
مختلف يك جامعه ، بديهي است كه كاركرد مسجد از امور عادي فراتر مي
رود ، و ابعاد فرهنگي و اجتماعي و سياسي را نيز در بر مي يگرد .
حضور فعال مساجد در دوران گسترش و پيروزي انقلاب اسلامي ايران جلوه
اي از اين احيا و حفظ جايگاه مسجد در جهاني كه با دگرگونيهاي
شتابان در زمينه هاي فرهنگي ، اجتماعي و سياسي روبرو است ، به تلاش
سخت و پيگير نيازمند است . در راستاي گزارش فعاليتهاي مساجد ، مجله
مسجد اين بخش را معرفي مساجد نمونه و شرح عملكرد آنان ويژه كرده
است . اميدواريم مساجد سراسر ايران با ارسال شرح فعاليتهاي خود
براي مجله ، ما را در شناسايي ومعرفي مساجد نمونه ياري كنند.
گزارش اين شماره به شرح عملكرد مسجد شفا ، تهران اختصاص دارد .
مقدمه
دارالشفاي دلهاي مستمند مومنان خدا در خطه شمال تهران ، مسجد با
عظمتي است كه همچونم نگيني سبز ، در قلبها مي درخشد و چشمها را
خيره مي كند .
سادگي ، صفا ، پاكي و طهارت ظاهري مسجد ، به انسان آرامش و سكينه
معنوي مي دهد ؛ بويژه اينكه امام مسجد ، از مجتهدان فاضل و صاحب
نام در اصول فلسفه ، مدرس حوززه هاي ديني و از نسل روحانيت مبارز
در يك قرن اخير است .
وضعيت جغرافيايي ، فرهنگي و اجتماعي مسجد و منطقه مسجدشفا در
خيابان ولي عصر ( عج ) و ميان خيابانهاي شهيد بهشتي و شهيد مطهري ،
و در ابتداي كوچه اي به همين نام ، قرار دارد .
با
آنكه خيابان ولي عصر (عج) يكي از طويل ترين و متنوع ترين خيابانهاي
بزرگ است ، متاسفانه كمبود مسجد در حاشيه اين خيابان كاملا به چشم
مي خورد .
مسجد شفا در امتداد كوچه شفا ، و در جنب مخابرات و بيمارستان شفا
قرار دارند . مردم منطقه از لحاظ معيشتي ، از قشر متوسط جامعه و از
لحاظ شغلي ، بيشتر كسبه محل و خيابانهاي مجاورند . اين افراد از
لحاظ اعتقادي ، مردم پايبند به اصول مذهبي اند . و به انحادي
گوناگون با مسجد شفا ارتباط دارند. خيلي از دانش آموزان دختر شاغل
به تحصيل در مدرسه ددخترانه رو به روي مسجد شفا ، اعتقادا دارند كه
وجود مسجد در روربه روي محل تحصيل آنان ، باعث ايجاد آرامش قلبي در
آنان شده است و در نهايت در تحصيلاتشان موفق شده اند . البته ، اين
دانش آموزان به علت نامناسب بودن ساعات كلاس در موقع نماز ظهر و
عصر ، توفيق شركت در نماز جماعت را ندارند.
وضعيت ساختمان و معماري مسجد كلنگ احداث مسجد شفا در سال 1340 ، به
دست آيت ا…
العظمي سيد احمد خوانساري ، از مراجع تقليد شيعيان به زمين زده شد
. پيش از آن هم در زمان حيات آيت ا…
العظمي بروجردي ، اجازه خريد زمين و احداث مسجد از ايشان دريافت
شد. هزينه ساخت ، از سهم مبارك امام تامين شد. هم اكنون ساختمان
مسجد و مستحدثات وابسته به مسجد با مساحت 900 متر مربع و با مشخصات
زير ، مورد استفاده مردم است .
بخش بيشتر كوچه شفا ، مشرف به خيابان ولي عصر (عج) را ساختمانهاي
مسجد فرا گرفته است . ورودي به محوطه مسجد ، از حياطي صد متري
وابسته به مسجد مي گذرد ، و اين مستحدثات را به بخش شرقي و غربي
تقسيم مي كند. دو گلدسته بلند به ارتفاع 20 متر با تزيينات و كتيبه
مزين با آيات الهي و به رنگ فيروزه اي ، از دور جلوه مي كند .
خوشنويسي آيه : “ ان اللله و ملائكه يصلون علي النبي يا ايها الذين
آمنوا صلوا عليه و سلموا تسلليما ” در هر دو گلدسته به طرز ماهرانه
و زيبايي انجام شده است ، كه شبها در پرتوي نور چراغها اين زيبايي
دو چندان مي شود . از در ورودي سمت شرقي حياط مسجد ، وارد شبستان
اصلي مي شويم . مساحت اين شبستان ، 400 متر مربع است . خانمها از
سمت شرقي و آقايان از سمت غربي آن استفاده مي كنند.
شش
ستون بلند به ارتفاع 10 متر در شبستان ، استحكام فوقاني و گنبد
بزرگ مسجد را حفظ مي كند . لوسترهاي قديم چشم انداز تزيينات داخلي
شبستان را كه با آيات سوره هل آتي و همچنين اسماء الهي و ائمه
اطهار (ع) تذهيب شده است ، جلوه خاصي مي بخشد .
با
اينكه حدود 40 سال از ساخت مسجد مي گذرد ، ولي نحوه نگهداري و
پاكيزگي محيط شبستان ، جذبه بسيار دل انگيزي به مسجد مي دهد . يك
ايوان به مساحت 40 متر مربع . در ورودي سمت حياط مسجد ، باي
برگزاري آموزش قرائت قرآن در ماههاي رمضان ، ختم انعام و همچنين
اقامه نماز به هنگام سخنرانيها در نظر گرفته شده است .
محراب مسجد با ابعاد 5 در 5 متر ، به طرز هنرمندانه اي كاشيكاري
شده است . كتيبه هاي اين محراب شامل آيات ، و اسماء و صفات الهي ،
اثر استاد نجفي زنجاني ، در دهه 40 است . بخشهاي داخلي گنبد مسجد
كه بخش فوقاني شبستان را تشكيل مي دهد ، كاشيكاري بديعي دارد ، كه
با آيات قرآن مزين شده و در نوع خود كم نظير است و نيز ، ازاره هاي
شبستان با سنگهاي شفاف سبز رنگ تزيين شده است .
امام جماعت مسجد شفا
از
سال 1340 تا كنون ، امامت جماعت مسجد را آيت ا…
سيد رضي شيرازي بر عهده دارد . ايشان نوه بنيانگذار نهضت اسلامي در
قرن سيزدهم هجري ، آيت ا.. العظمي سيد محمد حسن شيرازي معروف به
ميرزاي شيرازي بزرگ است . معظم له در سال 1307 در نجف اشرف متولد
شد و تا 30 سالگي ، در همان مكان شريف به تحصيل مقدمات ، سطح و
خارج فقه و اصول اشتغال داشت . وي از محضر آيات بزرگي همچون : پدرش
، آيت ا…
سيد محمد حسين شيرازي ، استفاده برد. اولين اجازه اجتهاد ايشان ،
از طرف آيت ا…
العظمي شيخ محمد حسين كاشف الغطاء صادر شد .
پس
از اين دوره ، ايشان ببه تهران مهاجرت كرد و به مدت 7 سال ، از
محضر آيت ا…
شيخ محمد تقي آملي در درس خارج فقه درك فيض كرد. وي دورس فلسفه و
عرفان را ، از قبيل : شرح منظومه ، اشارات ، اسفار و شرح فصوص ،
خدمت آيات عظام : ميرزا مهدي الهي قمشه اي ، ميرزا ابوالحسن شعراني
، سيد ابوالحسن رفيعي قزويني ، ميرزا احمد آشتياني و فاضل توني فرا
گرفت . ايشان از سال 1344 تا كنون ، به تدريس دروس سطوح عاليه
فلسفه ،و خارج فقه اصول در حوزه ها و دانشگاهها اشتغال تام دارند .
شرح جامع كتاب منظومه و حاشيه بر اسفار كه قسمت امور عامه آن در
آستانه چاپ مي باشد ، نتيجه تلاشهاي اين سالهاست . در سال 1381 ،
كتاب نقد و طرح انديشه ها كه يكي از تاليفات با ارزش ايشان مي باشد
، منتشر شد .
پس
از پيروزي انقلاب اسلامي ، آيت ا…
مهدوي كني ايشان را به عنوان رئيس كميته شمال تهران انتخاب كرد كه
به دلائليي ايشان خودداري كردند. در سال 1358 و به دستور امام ،
ايشان به همراه شهيد بهشتي و شهيد مفتح ، به عنوان كانديداي استان
تهران در مجلس خبرگان در نظر گرفته شده ، و طي اعلاميه اي به مردم
معرفي شدند . در همينن ايام و به هنگام مراجعت به منزل ، در نزديكي
مسجد شفا از سوي گروه فرقان مورد حمله قرار گرفت ، كه معالجه ايشان
بيش از يك سال ، در داخل و خارج از كشور طول كشيد.
ايشان در طي اين مدت علاوه بر اشتغالات علمي ، به اقامه نماز جماعت
در مسجد شفا ، تفسير قرآن و تربيت جوانان و مشتاقان علوم اسلامي
پرداخته است . همچنين ، ايشان در بحث و گفتگو با پيروان اديان و
مذاهب گوناگون اهتمام داشته و از 30 سال پيش تاكنون ـ بنابر اسناد
موجود در دفتر يادبود ـ توانسته است بيش از 250 نفر را به دين مبين
اسلام هدايت كند .
آيت ا…
سيد رضي شيرازي درباره نحوه اسلام آوردن اين اشخاص ،مي گويد : “
عده اي از مشتاقان شناخت حقايق الهي از طرق مختلف ، چه از طريق
دانشگاهها و محافل علمي خارج از كشور و چه ازز طريق آيات عظاام و
حوزه ها ، پيگير راهيابي به وادي خداشناسي اند . با اين اشخاص با
برنامه ريزي قبلي ، از يك تا سه ساعت گفتگو و مباحثه مي شود ، و به
سوال هايشان با
دليل و برهان پاسخ داده مي شود . آنان نيز به حكم عقل و خرد خود ،
به دين اسلام مشرف مي شوند ”.
به
اعتقاد امام جماعت مسجد شفا : “ بيشتر كارها و فعاليتهاي روحانيت ،
بايد در راه ساختن مادي و معنوي مردم باشد . در اين باره بايد
زندگي و دنياي خوب را به مردم معرفي كرد . نهضت تنباكو عليه
استعمار به رهبري مرحوم ميرزاي شيرازي ، انقلاب اسلامي به رهبري
حضرت امام (ره) ، نمونه هايي از مجاهدتهاي روحانيت براي تامين روح
و جسم مردم است ” .
آيت الله سيد رضي شيرازي معتقد است كه روحانيان لازم است از علوم
جديد آگاه باشند . وي تاكيد مي كند : “ قبل از اينكه دانشگاهها در
ايران تاسيس شود ، حوزه ها و روحانيان با اكثر علوم روز آشنا بودند
. مثلا استادم آيت ا.. سيد ابوالحسن رفيعي قزويني ، با اكثر علوم
آشنايي داشت . استاد ديگر من ، ميرزا ابوالحسن شعراني از علومي
همچون : اسطرلاب ، هيئت ، نجوم ، فلسفه ، طب ، فقه ، اصصول و
ادبيات : فارسي ، عربي ، عبري و فرانسه آشنايي داشت . استاد ديگرم
، علامه ميرزا مهدي الهي قمشه اي ، به فقه ، اصول ، ادبيات فارسي و
فلسفه آشنا بود . هم اكنون نيز روحانيان بسياري هم در حوزه و هم
دانشگاه حضور دارند ، و برخي از آنان تا دكترا درس دانشگاهي خوانده
اند . به نظر من ، علوم حوزوي و دانش روز ، براي ايفاي وظايف
روحانيان لازم و مهم است ” .
ايشان درباره
ويژگيهاي يك امام جماعت موفق ، معتقد است : “ امام جماعت بايد
كاملا در اختيار مسجد باشد ؛ يعني چند شغله نباشد . لازم است امام
جماعت فقط به فكر انجام دادن شئون مسجد باشد ، و به نيازهاي مسجد و
مردم اهميت بدهد . اگر امام جماعت چند شغله باشد ، بايد نايب براي
مسجد بفرستد . امام غير راتب نمي تواند همه وظايف امام جماعت را
ادامه دهد . به من شغلهاي زيادي ، از جمله رياست دانشكده و استادي
دانشگاه پيشنهاد شد . ولي ديدم اين مشاغل ، در راستاي انجام دادن
وظايف امام مسجد نيستند . همچنين ، امام جماعت بايد در ميان مردم و
همراه آنان باشد . علاوه بر حضور در مسجد و محافل ، در خانه امام
جماعت لازم است بر روري
مردم باز باشد . امام جماعت حتما بايد پس از پايان نماز ، حدود يك
ساعت در ميان مردم بماند و مسائل آنها را رسيدگي كند . همچنين ،
بهتر است هفته اي دو يا سه شب ، برنامه هاي متنوع ديني و مذهبي
داشته باشد . همه اينها ارتباط امام جماعت با مردم را تقويت مي كند
” .
آيت ا.. شيرازي درباره ويژگيهاي يك مسجد خوب ، اظهار مي دارد : “
محيط مسجد بايد قابل توجه باشد . بعضي از ويژگيها ، در جذب مردم و
احساس آرامش بسيار موثر است ؛ از جمله داشتن اخلاق حسنه و خوش
رفتاري امام جماعت و خادم مسجد ، و نظافت عمومي و زيبايي مسجد. اگر
امام مسجد خوش اخلاق باشد در مسير ديني صحبتهاي مطبوع و قابل پسند
به مردم ارائه كند ، آنچه را كه مي گويد به وجه احسن خود عمل كندد
، بيشتر مراقب رفتار خودش و در صدد برطرف كردن عيبها و نقايص باشد
، مردم جذب مسجد مي شوند ”.
هيئت امناي مسجد
شفا
اين مسجد براي گردش صحيح كار ، هيئت امنايي زير نظر امام جماعت
مسجد تشكيل داده است ،كه بر امور مسجد ، مراسمها و مراجعان رسيدگي
مي كند . دفتر مسجد غير از روزهاي جمعه ، هر روزه از ساعت 9 صبح تا
يك بعد از ظهر ، و عصرها از ساعت 4 تا يك ساعت پس از نماز مغرب و
عشا باز است . آقاي محمد همام پور ، مسئول دفتر مسجد و از اعضاي
هيئت امنا ، كه به مسائلل مسجد از جمله : نظافت ، خدمات به مراجعان
، و نظارت بر فعاليت بخشهاي جنبي مسجد را به عهده دارد ، مي گويد :
“ اين توفيق را خدا نصيب من كرد ، كه پس از بازنشستگي در اداره محل
كار قبلي ، بتوانم قدمي در راه احياي دين او بردارم و براي عمران
مسجد ، خدمتي انجام دهم ” .
اقامه نماز جماعت در مسجد شفا
اقامه نماز جماعت
در اولين لحظات پس از اذان ظهر و عصر ، و مغرب و عشا برگزار مي شود
. صفوف نماز جماعت در شبها ، فشرده تر است . حضور جوانان محل به
هنگام اقامه نماز مغرب و عشا جلوه خاصي دارد . هر روز و شب پس از
برگزاري نماز ، عده اي به نوبت با آيت ا.. سيد
رضي شيرازي ديدار
مي كنند . در اين ديدارها ،معمولا نيازهاي اعتقادي و مسائل زندگي
با ايشان در ميان گذاشته مي شود . معظم له نيز با حوصله و متانت به
آنان پاسخ مي گويد . اين ديدارها ، هر بار يك ساعت و نيم طول مي
كشد .
آقاي مهران رجبي ، يكي از جوانان حاضر در مسجد و دانشجوي مهندسي
نساجي ، درباره اقامه نماز در اين مسجد مي گويد : “ من از زخيابان
شهيد مطهري به اين مسجد مي آيم . نماز در اين مسجد ، برايم
دلپذيرتر است تا مسجد محل خودم ؛ زيرا اين مسجد خيلي از جوانب
لاززم براي رسيدن به قرب الهي را همچون : پاكيزگي و نظافت رعايت مي
كند ” .
آقاي محمد ابراهيم رضواني ، يكي ديگر از نماز گزاران ، مي گويد : “
من مسافرم و بر حسب اتفاق آمده ام . ولي وجود پيشنماز با اخلاص و
نظم و انظباط در مسجد ، برايم جالب است ” .
از
خانمي كه با عجله از كنار مسجد مي گذرد و در كوچه مجاور مسجد ساكن
است ، درباره اهميت و ارزش مسجد مي گويد : “ مسجد براي من ارزش
دارد . اصلا وجود مسجد براي مسلمانان ، مايه آرامش است ؛ زيرا آنجا
جايگاهي است كه مردم مظهر خدا را در آن مي بينند ” .
آقايي كه در همسايگي مسجد زندگي مي كند ، درباره انس با مسجد مي
گويد : “ گاهي به مسجد مي آيم . ولي معمولا جمعه براي شركت در نماز
جماعت به مسجد مي آيم ؛ زيرا فراغت بيشتري دارم ” .
فعاليتهاي مسجد در دوران پيروزي انقلاب اسلامي
در
دوران پيروزي انقلاب اسلامي و قبل از آن ، اين مسجد در روشنگري
مردم مبارز با دستگاه حاكمه شاه فعال بود . با شروع خيزش همگاني
مردم در سال 57 ، اين مسجد محلل برپايي سخنراني آيت ا.. سيد رضي
شيرازي عليه رژيم شاه بود . مردم محل و محلات ديگر تهران ، شبها در
ايين مسجد تجمع مي كردند . همين امر باعث شد كه چندين بار ساواك و
نيروهاي امنيتي شاه در امور مسجد دخالت كنند ، و حتي امام جماعت
مسجد را دستگير و زنداني كردند . اما با فشار و درخواست مسجديان و
مردم ، ساواك نتوانست كاري بكند و ايشان آزاد شد .
فعاليت مسجد در دوران دفاع مقدس
مسجد در دوران دفاع مقدس و با تشويق امام جماعت ، محل جمع آوري
هدايا و كمكها بود . پس از اعلام نيازهاي جبهه و جنگ ، متمكنان و
كسبه به مسجد دعوت مي شدند ، و ضرورت كمك به جبهه ها به آنان
يادآوري مي شد . اين كمكها شامل : مواد غذايي ، دارو و پوشاك بود
كه به صورت كاروان اهدايي ، راهي جبهه ها مي گرديد. بازديد گروهي
از جبهه ، در ايام مختلف انجام مي گرفت . در همين راستا و براي رفع
نياز مردم ، بسيج اقتصادي محل نيز در مسجد داير شد و هر روزه به
مردم خدماتي عرضه مي كرد .
فعاليتهاي بسيج
از
ابتداي دستور حضرت امام (ره ) مبني بر تشكيل بسيج ، اين مسجد نيز
در اين موضوع پيشگام بود و به نداي حضرت امام خميني (ره ) لبيك گفت
. جوانان محل به طور خود جوش در مسجد حاضر مي شدند و با سازماندهي
در برهه خاص و حساس انقلاب اسلامي ، با تشكيل واحدهاي ايست و
بازرسي در محلات مجاور ، و خيابانهاي شمال . و همچنين اعزام
گروهههاي رزمي به جبهه ها ، انقلاب را پاس داشتند . مردم ايثارگر و
فداكار محل ، شهداي گرانقدري را تقديم اسلام كردند ، و عده اي نيز
به افتخار جانبازي نايل شدند .
هم اكنون بسيج
مسجد داير است و در ايام خاص ببويژه در اوقات فراغت دانش آموزان ،
برنامه هاي اردويي و آموزشي دارد .
فعاليتهاي جنبي مسجد شفا
مجموعه مسجد شفا داراي دو بخش عمده است :
يكي ، ساختمان مسجد و شبستان ، كه در سمت شرقي اين مجموعه قرار
دارد .
ديگري ، ساختمان دو طبقه بخش خدمات جنبي ، كه در سمت غربي مسجد
قرار دارد . حياط دلگشاي مسجد ، اين دو بخش را از هم جدا مي كند .
در
طبقه همكف ، تالار سخنراني با مساحت 400 متر مربع ساخته شده است .
دو بخش : آقايان و خواهران ، مجموعا 400 نفر ظرفيت دارد . معمولا
در اين تالار سخنرانيها ، مجلس ختم و ترحيم ، مراسمهاي اعياد
برگزار مي شوود . يك سن مشرف به جمعيت براي مراسمها در نظر گرفته
شده است ، كه جايگاه سخنرانن در آن قرار دارد .
در
طبقه فوقاني ، كتابخانه قرار دارد كه به دليل وجود حدود 6 هززار
جلد كتاب و كمبود جا ، استفاده اي از آن نمي شود . همچنين ، در
بخشي از اين طبقه ، فعاليتهاي بسيج انجام مي شود . در طبقه زير
زمين ، سرويسهاي بهداشتي ويژه بانوان و آقايان وجود دارد . بخشي از
آن ، انبار و موتور خانه است . اين بخشها ، زير نظر مدير دفتر
اداره مي شوند .
برنامه هاي ديگر مسجد شفا
مسجد شفا به
مناسبتهاي مختلف سال ، برنامه هايي متغير و ثابت دارد . روزهاي
شنبه و سه شنبه در محل سالن خواهران ، كلاس آموزش قران ويژه بانوان
داير است . همچنين ، جلسات تفسير قرآن از سوي خانم شريعتمداري
برگزار مي شود . در ماههاي : رمضان ، محرم و صفر ، برنامه هاي
سخنراني در ظهر و شب بعد از نماز ، برگزار يم گردد . در سالروز
ميلاد ائمه اطهار (ع) و ايام شهادت اين بزرگواران ، برنامه هاي خاص
، همچونن سخنراني امام جماعت مسجد و وعاظ تهران برقرا است .
|
