شگفتي هاي ويژه بناهاي تاريخي

بناهاي تاريخي و نمادهاي معماري يكي از جالب ترين و متنوع ترين پديده هاي مورد توجه گردشگران است . در معرفي اين مناطق ديدني گاهي از اصطلاحات خاصي استفاده مي شود كه براي مخاطبان عام آشنا نيستند؛ از اين رو برخي از اين اصطلاحات (كه براي توضيح و توصيف ساختمانها و بناهاي تاريخي به كار مي روند) بتدريج معرفي و توضيح داده خواهد شد.

يكي از بهترين بناهاي تاريخي موجود در كشور، بناهاي مذهبي از قبيل مساجد و امامزاده ها هستند. در اين ساختمان ها ، از روشهاي معماري مشابه بهره گرفته شده كه اصطلاحات خاصي نيز براي اين شيوه هاي معماري به كار گرفته مي شوند كه برخي از آنها عبارتند از :

مقرنس

براي وجه تسميه و تعريف مقرنس ، موارد متعددي عنوان شده است ؛ مانند آن كه : كلمه مقرنس با (قر) نو (قرناس ) و (قرنيس  يا قرنيز) خويشاوند است و برخي نيز معناي قرنيس يا قر شده را نيز به كار گرفته اند. اين معني آخري با شكل عنصر تزييني كه از تعدادي كم و بيش سطوح برآمده و فرورفته تشكيل شده است ، موافقت بيشتري دارد.

انواع مقرنس براساس اجراي آن  از انواع مصالح ساختماني از جمله كاشي با يكديگر تفاوتهاي دارد كه به طور كلي به 4 رشته متفاوت تقسيم مي شود.

1-      مقرنس هاي معلق

2-      مقرنس هاي دانه زنبوري

3-      مقرنس هاي جلو آمده

4-      مقرنس هاي روي هم قرار گرفته

مقرنس هاي معلق ، شكل رسوب آهكي آويزان در غارهاست كه به زبان فرانسه (استالاكتيت ) ناميده مي شود. اين نوع مقرنس ها كه معمولا از طريق چسباندن و متصل كردن مصالح ساختماني از جمله گچ و سفال و كاشي و غيره به سطوح مقعر داخل بناها تشكيل مي شوند، هم آويزان به نظر مي رسند و هم گاهي مقرنس هاي لانه زنبوري را كه شبيه به لانه زنبور است القا مي كنند.

مقرنس هاي روي هم قرار گرفته به مقرنس هايي مي گويند كه از مايه مصالح اصلي بنا و يا قطعات ديگر ساخته مي شود و غالبا در چند رديف و روي هم قرار مي گيرند. مقرنس هاي جلو آمده ، مقرنس هايي را گويند كه مواد آن از خود بنا نباشد و درنهايت سادگي و در انتهاي سطوح خارجي صورت گيرد.

گره كشي

كاشيهايي كه با طرح و نقشهاي مختلف يا اشكال چند ضلعي هاي هندسي پهلوي يكديگر قرار گرفته و تشكيل نقشهاي كلي را مي دهند به گره كشي معروف هستند.

معرق كاري

معرق كاري عبارت است از قطعه هاي بريده شده كاشي كه از روي نقوش مختلف و رنگهاي متفاوت تراشيده شده ، پهلوي يكديگر به شكل قطعه هاي بزرگ درآمده اند و روي كار نصب شده اند. اين نقوش گاهي به شكل گره كشي و گاهي از نقشهاي مختلف مانند گل و بته سازي و غيره هستند كه به نام اسليمي و ختايي و نقوش ديگر مشهورند.

كاشي هفت رنگ

كاشيهاي هفت رنگ كه شهرت زيادي دارند، به شكل چهارگوش ساخته مي شوند و با اندازه تقريبي آنها 15*15 سانتي متر يا بيشتر است . در اين شيوه ، كاشي را پس از پخت اول و ترسيم نقش روي آن دوباره در كوره حرارت مي دهند و پس از خارج كردن از كوره آنها را در محل كار نصب مي كنند. هفت رنگ متداول در اين نوع كاشي عبارتند از : سفيد ، سياه ، لاجوردي ، فيروزه اي ، قرمز ، زرد و حنايي .

خط بنايي يا معقلي

خط بنايي نوع تزيين نشده خط كوفي است و در زمان تيموريان يعني در قرن نهم هجري كه از لحاظ خط و خوشنويسي يك دوره طلايي به شمار مي رود از خط كوفي كه خطي بيگانه بود متولد مي شود و كمي بعد مراحل رشد خود را طي مي كند و سپس در تزيينات سطوح داخلي و خارجي اماكن مقدسه و اندام ايوان ها و پيكر مناره ها به كار گرفته مي شود. معقلي نيز بيشتر به نقوشي گفته مي شود كه از مصالحي مانند آجر و كاشي «جداگانه و درهم » ساخته شده و ترسيم آن معمولا در جدولهاي ساده صورت مي پذيرد.

گوشوار

با توجه به نام گوشوار مي توان گفت كه اين پديده معماري نظير گوش انسان است و براي تحول پلان مربع به هشت ضلعي ، آن را در چهار گوشه يك بناي مربع قرار مي دهند تا از اين طريق مقطع چهار گوش را به هشت ضلعي تبديل كنيد.

ازاره

ازاره به قسمتي از پايين ديوار (خارج يا داخل ) مي گويند كه به وسيله كاشي يا سنگ يا مصالح ديگر زينت مي شود. هر كدام از اين ويژگي هاي معماري متكي بر مباني اجتماعي ، فرهنگي و اقتصادي نيز بوده اند كه ويژگي ها و جذابيت هاي اين شيوه هاي معماري را دو چندان مي كرده اند.