ناحيه سرحد
ناحيه سرحد كه شامل
شهرستان هاي زاهــدان وخاش كنـــوني مي شود از گذشته هاي دور تاكنون محل استقرار
جوامع ابتدايي انساني بوده است كه آثار آن را مي توان در نقاط مختلف آن به وضوح
مشاهده نمود0 بررسي هاي محدود وپراكنده تعداد انگشت شماري از پژوهشگران كه در مدت
زماني اندك ودر محدوده جغرافيايي نسبتا كوچكي در اين مناطق صورت گرفته خود نشانگر
غناي آثار فرهنگي وتداوم سكونت در آن مي بــاشد0
بطور مثال مي
توان به مطالعات آقاي هيوم وخانم ماروچك در اين مناطق اشاره نمود0
آقاي پرفسور گري هيوم طي سالهاي
1967-1966 ميلادي از ســـوي دانشگاه مينه سوتا ، رودخانه هاي لاديز، سيميش ،
ماشكيد را بررسي نمود وموفق شد در بستر رودخانه لاديز دست افزارهاي سنگي كهني يافت
نمايد كه حدود يكصد هزار سال قدمت داشتند كه نشان از سكونت بشر در ميان پارينه
سنگي قديم در اين منطقه مي باشد0
از سوي ديگر خانم جوديت ماروچك نيز در سال
1974 ميلادي ابزار و ادوات سنگي تقريبا مشابهي در اطراف كـــــوه پنج انگشت
شهرستان خاش يافت نمود0وي در منطقه اي به وسعت حدود 1500 كيلومتر – نزديك به 106
محوطه باستاني از دوران پارينه سنگي تا حدود سيصد سال قبل را شناسايي نمود 0 اين
محوطه هاي شناسايي شده بيشتر در دره ها وكنار وادي ها، بستر رودخانه ها وبخصوص در
دامنه تپه قرار داشتند و سكونتهاي جديد تر بيشتر در دشتهاي باز صورت گرفته بود 0
كه از اين محوطه ها چندين هزار قطعه ابزار سنگي كشف گرديد0 كه بيشتر اين آثار
دوران پارينه سنگي يا سنگ قديم در اطراف كوه پنج انگشت ويا كنار چشمه خاش قرار
گرفته بود0 بطوركلي شهرستان خاش در حال حاضر 41 اثر شناسايي شده مي باشد كه از اين
تعداد 2 اثر مناره و مسجد جامع خاش وهمچنين قلعة حيدر آباد خاش در فهرست آثار ملي
كشور به ثبت رسيده اند.
شهرستان زاهدان كه شامل بخش هاي مركزي
وميرجاوه ونصرت آباد مي شود0 خود شامـــــل دهستانهاي حرمــك ، چشمه زيارت، لاديز
، تمين ، نصرت آباد وكورين ميباشد0همانطوريكه ذكر آن رفت در اين مناطق نيز بررسي
منسجم ومنظم وهمه جانبه اي صورت نگرفته است ولي بررسي هاي سطحي واوليه آن نشان از
غناي اين آثار است0
شكل گيري شهر نوين زاهدان به بيش
از نيم قرن مي رسد وقبل از آن اين محل جز واهه اي با چشمه اي در ميان درختان تاغ
وگز نبود واز اولين آباد كنندگان اين آبادي از شخصي بنام مير مراد خان نام مي
برند. اين محل تا قبل از سال 1307 هـ . ش به واسطه نفوذ آب در شنهاي روان آن” دزد
آب ” ناميده مي شد0
لاديزكه ازبخشهاي تابعه شهرستان زاهدان
محسوب مي شود سابقه هشتاد تا
يكصد هزار
سال سكونت بشري دارد0 از جمله نقاط ديگر شهرستان زاهـــدان هاي معماري صخره اي
تمين متعلق به دوران تاريخي واسلامي ومعادن كهن ذوب مس در محلي بنام چهل كوره در
نصرت آباد ومجموعه تپه هاي گراغه نصرت آباد متعلق به قرن هشتم ونهم هجري وهمچنين
مجموعه تپه ها و آثار دوره اسلامي نصرت آباد زاهدان، وغيره مي توان نام برد0
در شهرستان
زاهدان در حال حاضر تعداد 66 اثر تاريخي شناسايي گرديده است كه از اين تعداد 14
اثر در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده و كار مستند سازي ساير آثار نيز در دست
اقدام مي باشد.از جمله آثار ثبتي شهرستان زاهدان مي توان از بازارچه سرپوش
زاهدان،ساختمان قديم داد گستري زاهدان ،مجموعه مسكوني، ورزشي مرحوم خيـــاميان
،منزل مسكـــوني زعـــــيم ،مسجد فيض الرحمن ،ساختمان قديم پست زاهدان و ...... نام برد.