شهرستان زابل
پيش درآمد
سيستان عضو ديرينه وپرافتخار خانواده
بزرگ ايراني واسلاميست كه نقش تاريخي مهمي را در شكل دهي به هويت ايراني واسلامي
اين آب وخاك مقدس ايفا نموده است0
تاريخ وفرهنگ اين آب وخاك هيرمند مقدس وهامون
در ورجاوند را به نيكي مي شناسند كه تابود مردان و زنانش با عشق به ايران زمين
بدنيا آمدند. وبراي اعتلا وسربلندي اين آب وخاك مي زيستند ودر راه مبازره با
دشمنان تاريخي وفرهنگي اين مرز وبوم جان مي باختند.
پژوهشهاي باستانشناسي كه تاكنون انجام
پذيرفته آغاز استقرارهاي شهر نشيني را دراين حوزه تمدني با شهرسوخته به هزاره سوم
وچهارم قبل از ميلاد ميرساند جايي كه شهر نشيني با هوشمندي و خلاقيت در امر توليد
ودانش پزشكي و000 پا به عرصه وجود مي گذارد وحيرت مردمان هزاره هاي بعد را باعث مي
شود شهرسوخته با بيش از هفتاد دهكده اقماري شناخته شده ،دهانه غلامان تنها شهر
شناخته شده به مفهوم متعارف امروزي در دوره هخامنشي، كوه خواجه كه به زعم
باستانشناسان تخت جمشيدي از خشت گل ناميده شده ودر باورهاي سه قلمرو مذهبي بزرگ،
مقدس وقابل احترام وبه دوران اشكاني وساساني ريشه دارد. آتشكده مينو كركوي كه معبد
جاي گرشاسب بوده وبه نقل روايت تاريخ سيستان آتشخانه بود ومحل خورشيد وبر طبق
اسناد تا قرن هفتم هجري نيز پابرجاي بوده است وبالاخره وجود دهها اثر مهم ومنحصر
بفرد ومحوطه هاي تاريخي حوض دار ، زاهدان كهنه ، تخت شاه و000 پراكندگي آثار به
گونه ايست كه مستشرقين قرون هيجدهم ونوزدهم بعضي از اين مناطق را پس ازديدن به
لندن شرق تشبيه نموده اند. موارد فوق
چكيده ايست از هزاران نكته ورازهاي سر به مهر سرزمين ماسه ها وحماسه ها جايي كه
تيمور لنگ اول بارنام بزرگ ومقدس ايران را به گوش شنيد كه اينجا ايران است.
خواستگاه
اساطيري:
هويت ايراني ما بدون ترديد از لايه هاي
عميق وغني فرهنگي هزاره ها رنگ برداشته وقهرمانان شاهنامه واساطير ملي در واقع
نمادهايي از شخصيت فردي واجتماعي ايرانيان مي باشد كه ريشه در كناره هاي هامون
مقدس دارند. شرافت هامون در پرورش فرزند اينست كه با عزت وغرور نگاهبانان
كيان اين آب وخاك مقدس بوده اند0
جغرافيايي رخدادهاي شاهنامه ووقايع دوران كيانيان در اين حوزه فرهنگي وتمدنيست
وبرهمين باورهاي اساطيري سيستان همواره رسالتي بزرگ ومقدس را در قبال ايران زمين
بر عهده داشته وهميشه دشمنان تاريخي اين آب وخاك از نام فرزندان ايران زمين برخود
مي لرزيده اند0 امروز هنوز نيز در ياد وخاطره هاي مردمان اين ديار روايتها زنده
پايدارند اين باورها هر چند از حوزه تمدن هيرمند برخاسته وليكن نهال وميوه آن
دربوستان فرهنگ وتمدن ايران روئيده وهم بثمر نشسته وهويت ايراني بدون شناخت اين
مقوله نارسا وناقص خواهد بود0
نگاه تاريخي
به سيستان:
اينجا سرزمينيست كه كورش هخامنشي به
مردمانش لقب انصار داد وهردوت ، مالياتش
را پس از مصر وبين النهرين اعلام نمود
اينجا محل استقرار خاندان سورن بزرگترين خاندان قديمي ايرانيست كه در مراسم
تاجگذاري شاه بايد نمادين وشعار گونه تاج را بر سرشاه ايران مي گذاشت كه مفهوم
حمايت مادي ومعنوي از شاه جديد را داشت
اينجا محل پرورش وليعهد ايران زمين در دوران ساساني بود0 آثار باستاني
برجاي مانده از اين دوران مؤيد اين روايتهاي مستند تاريخي اند اينجا اولين رصد
خانه هاي ايرانيان شكل گرفته ونيمروز بعني نصف النهار قديم، نصف النهار مبداء
اوليه جهان آنروز ، پيشينه دانش كيهان شناسي ايرانيان به سيستان بر مي گردد.
وزرتشت پيامبر توحيدي ايران باستان رسالتش را از اينجا فرا گير نمود0 كوه اوشيدا (
كوه خواجه زابل) محل گفتگوي زرتشت با اهورامزدا بوده واز حركت ستارگان وخورشيد
پرسشهاي بيشماري داشته است از اينجاست كه گستره فرهنگي وتمدن ايران در نهايت شرق
فلات ايران شناخته مي شود0
با ورود به عصر اسلام رويا رويي مردم
منطقه باسپاه اسلام نيز خواندنيست . مردم از قبل از آمدن پيامبري در آخر زمان را
بشارت رسيده بود به همين دليل سيستان را به صلح بدادند وسپس در حاكميت ظلم
وجـــــور بني اميه نخستين مقاومت منفي در برابر ظلم وجور عرب وگرايش به خاندادن
عدالت وامامت در سيستان شكل گرفت. بنابر اين در بخش هويت اسلامي مان نيز نخستين شكلگيريها از جهت گيري تاريخي
سيستان ومردم تمدن حوزه هيرمند به تشيع پديدار مي گردد0
جهت گيري كه درفرآيند تكوين خويش به
حاكميت تشيع در سرتا سر ايران انجاميد وبراي مطالعه شناخت ريشه هاي عناصر شكل
دهنده به هويت ايران اسلامي ما ناگزير از شناخت اين حوزه تمدن باشيم0
شاخصه هاي
فرهنگي منطقه:
شاخصه هاي ديگر تاثير گذار در تاريخ
وفرهنگ تمدن ايران اسلامي كه ريشه دراين حوزه تمدني دارند علاوه بر شاخصه هاي
فرهنگي شهرسوخته آثار معبد دهانه غلامان ، كوه خواجه ، در اسناد تاريخي به ثبت رسيده است وبه اختصار
مي شود از حضور زرتشت در منطقه يادآورد به هر گونـــــــه ايكه جغرافياي تاريخي
بخش اعظمي از سروده هاي كهن زرتشت مربوط به سيستان وحوزه تمدن هيرمند ودرياچه
هامون است. به دليل بستر غني فرهنگي وتاريخي موجود در اين حوزه پاسداري از هويت ايراني
اول بار دراين منطقه به ثبت رسيده است0 گرايش به تشيع نخستين قدم ومقاومت دربرابر
زبان عرب وگرايش به زبان پارسي نوين وبزرگترين قدم ايرانيان بود كه از اين حوزه
آغاز گرديده واولين شعر پارسي بعد از اسلام دردربار بعقوب ليث سروده شده است. واز
همين جا گرايش به جمع آوري اسناد شاهنامه نشان داده مي شود وحتي از منابع شاهنامه
به جز آزاد سرو سيستاني ،يزداندادبن شاهپور سجزي به عنوانبع مهم فردوسي به شمارمي
رفته است.
در اين بستر فرهنگي در قرون اول تا
ميانه اسلامي سيستان خواستگاه ده ها انديشمند وشاعري بود كه در اعتلا فرهنگ ايراني
نقش بسزايي داشته اند 0 صدها كتاب ومقاله دانشمندان سيستاني قرون اوليه مانند ابوسعيد سجزي ، ابوحاتم سجزي ، ابوسليمان ،
ابوداود ، حريزين عبدالله ، محمد بن وصيف ،فرخي سيستاني و000 اين همه بيانگر بستر
عميق وغني فرهنگي اين بخش از خاك ميهمن مقدس اسلاميست كه شايسته توجه ومطالعه بسيار زياد مي باشد0