بيابانهاي استان
موقعيت و پراكندگي بيابيانهاي استان
استان سيستان و بلوچستان با وسعتي حدود 7/18
ميليون هكتار دومين استان از نظر وسعت و با 5 ميليون هكتار اراضي بياباني و شن زار
يكي از استانهاي بياباني كشور محسوب ميشود . اراضي بياباني به شكل زير در كليه
شهرستانها شكل يافته است .
|
1 |
شهرستان |
ايرانشهر |
زابل |
خاش |
سراوان |
نيكشهر |
چابهار |
زاهدان |
جمع |
|
2 |
بيابان و شنزار |
1099615 |
430620 |
500145 |
700000 |
620000 |
695000 |
827380 |
4780760 |
|
3 |
درصد از كل |
5 / 22 |
8 / 8 |
3 / 10 |
4 / 14 |
7 / 12 |
3 / 14 |
17 |
100 |
ويژگي بيابانهاي استان
پديده بيابانزايي كه به كسترش شنزارهاي فعلا
مي انجامد ، هم چنين حاكم بودن شرايط سخت اقليمي بر مناطق مختلف همراه با بادهاي
شديد فرساينده و از همه مهمتر شرايط زيست محيطي را در همه شهرستانهاي استان به
صورت جدي و به شدت تهديد ميكند .
حركت تپههاي ماسهاي تهديدي براي مزارع ، مساكن و روستاها
با توجه به اينكه روند جهاني بيابان زايي در
حال حاضر به طور متوسط 36 متر مربع در ثانيه است امّا در استان سيستان و بلوچستان
اين روند به بيش از 50 مترمربع در ثانيه ميرسد . بديهي است در صورت ادامه اين
روند ، تا 20 سال آينده ، توسعه بيابانها و شن زارها به 5/2 برابر سطح كنوني ميرسد
.
هم اينك بهترين اراضي كشاورزي دشت سيستان
مورد هجوم تپههاي ماسه قرار گرفته و نزديك به 150 هكتار از اراضي كشاورزي اين
دشت در حال تخريب و نابودي است .
علل ايجاد بيابانها
مهمترين دلايل بيابانزايي عبارت است از :
1. تخريب جنگلها و مراتع به منظور تأمين و
تهيه سوخت و يا توسعه اراضي كشاورزي و ايجاد مناطق مسكوني .
2. بهرهبرداري غير اصولي از مراتع و جنگلها
.
3. برداشت بيرويه از آبهاي زيرزميني و
بهرهبرداري نادرست از آبهاي سطحي كه به شور شدن اراضي ميانجامد .
4. مهاجرت روستائيان به شهرها و رها شدن
زمينهاي كشاورزي
بوتهكني از عوامل تخريب
نهالكاري – قرق – شمس آباد ايزانشهر
در حال حاضر ، براي تأمين نيازهاي گرمايشي
و تهيه غذا ، هر خانوار به طور متوسط 7560 بوته قيچ مصرف ميكند كه با توجه به
تعداد خانوار عشاير سالانه 115 ميليون بوته قطع ميشود اين رقم معادل 28915 هكتار
قيچزار است .
علاوه بر نقش انسان در بيابانزايي طبيعت
نيز نقش مهمي در گسترش بيابانها در اين استان دارد . 50 درجه اختلاف دما بين
مناطق مختلف در طول سال ، ريزشهاي اندك جوّي در حدود ميانگين 112 ميليليتر ، و
امكان تبخير زياد ، استان سيستان و بلوچستان را به يك آب و هواي گرم و خشك تبديل
كرده است . ضمن اين كه وزش بادهاي دورهاي و موسمي معروف به بادهاي 120 روزه
سيستان ، بر خشونت آن افزوده است . در مجموع ، عدم ثبات آب و خاك كه ناشي از آب و
هواي شكننده حاكم بر منطقه است ، ناپايداري مشهودي در امر توليدات زراعي و دامي در
استان به وجود ميآورد .
تخريب مراتع به وسيله چراي بيش از حد دامها
كويــــــر سيستان
راههاي مقابله با بيابانزايي در استان
انسان ميتواند با چراي مفرط ، بوتهزني و بوتهكني
، آبياري غلط ، عدم استفاده بهينه از قابليت اراضي ، تبديل بيرويه مراتع و ديم
زار و ... مجموعاً شرايطي را پديد آورد كه در نهايت منجر به كاهش توليد در ابعاد
گياهي و جانوري و گسترش اراضي بياباني و كويري شود . بنابراين احياي پوشش گياهي و
بازآفريني شرايط مناسب براي چرخه حيات در مناطق بياباني تنها راه مبارزه مؤثر با
بيابانزايي است .
برخي از مقابله با بيابانزدايي عبارتاند
از :
مالچپاشي ( مالچ يك ماده
چسبنده و از مواد نفتي است ) : براي تثبيت موقعيت تپههاي ماسهاي لايه
نازك و قابل انعطافي از مالچ روي خاك پخش ميكنند .
مالچ پاشي
خوشاب
احداث آببند : جمع
آوري آب از طريق احداث آببند نظير هوتك و خوشاب ، يكي از پروژههاي موفق در زمينه
يبابانزدايي در استان است كه در شهرستان چابهار ، به دليل بافترسي و سنگين خاك
اجرا گرديده است . نمونه شاخص آن جنگلكاري و مرتع كاري در جاده چابهار به كنارك
ميباشد .
بخش آب و بذرپاشي : يكي
ديگر از شيوههاي موفق بيابانزدايي پخش آب و بذر پاشي است كه پس از آبگير شدن
دشتها اجرا ميگردد . نمونه اين پروژه دشت شيله ميباشد كه انتظار ميرود در رد
صورت مراقبت و حفاظت شديد از آن ، نيتجهاي بسيار موفق به بار آورد .
پخش آب و بذرپاشي از شيوههاي موفق بيابان زدائي است.
امكان ايجاد اشتغال در مناطق بياباني استان
علي رغم بياباني بودن استان ، ميتوان در
نقاط مختلف آن و با به كار گيري تدابير و شيوههايي به فعاليت اقتصادي ، توليدي يا
خدماتي دست زد كه بدان اشاره ميكنيم :
1. استفاده از دانش بومي در بهرهبرداري از
سيلاب ها و هرزآبها در استان به صورت خوشاب ، هوتك ، بندساز .
2. توليد آبزيان ، هم در شمال و هم در جنوب
استان ، با هدف جذب سرمايههاي بومي و كاهش وابستگي به زمين .
3. توسعه نيزارهاي سيستان در راستاي ايجاد
تعادل بين تعداد دامها و نيازي كه دامها و مراتع دارند .
4. توسعه تجارت و بازرگاني به منظرو جذب
سرمايههاي محلي با هدف كاهش وابستگي به زمين .
5. ايجاد پوشش گياهي در حاشيه رودها .
6. ايجاد نورا سبز در اطراف سيلبند درياچه
هامون .
7. توسعه بادشكن حاشيه مزارع .