جنگل‌ها و مراتع استان

 

پراكندگي جنگل‌هاي استان

استان سيستان و بلوچستان را نمي‌توان ، از نظر داشتن جنگل ، با مناطق شمال و يا حتي غرب كشور مقايسه كرد ، امّا از نظر گونه‌هاي گياهي ، اين استان تنوع فراواني دارد و از زمينه مناسبي براي توسعه برخوردار است . از 7 / 18 ميليون هكتار وسعت استان ، يك ميليون هكتار آن را جنگل‌هاي تُنك و كم تراكم دربر مي‌گيرد . به تبع تنوع اقليمي حاكم بر استان تركيب گونه‌هاي جنگلي نيز در استان متفوت است . اين تفاوت در دو منطقه جدا از هم قابل مشاهده است :

 

الف . منطقه ايران – توراني : اين منطقه شامل شهرستان‌هاي زابل ، زاهدان ، خاش و بخشي از سراوان است و مهم‌ترين گونه‌هاي گياهي آن عبارت است از : بادام كوهي ، بنه ، تاغ ، گز و ... .

ارتفاعات تفتان پوشيده از جنگل‌هاي بنه و بادام و ارتفاعات سراوان دربرگيرنده جنگل‌هاي زيتون وحشي است .

ب . منطقه خليج – عماني : اين منطقه شامل شهرستان‌هاي چابهار ، ايرانشهر و نيك‌شهر است . از مهم‌ترين گونه‌هاي جنگلي اين بخش مي‌توان كهور ايراني ، كلير ، چگرد ، چش ، كنار و ... را نام برد .

مناطق جنگلي اين بخش عمدتاً شامل جنگل هاي گرمسيري ، در مناطق دشتياري ، باهوكلات ، زرآباد و بخشي از شهرستان ايرانشهر است .

 

جنگل‌هاي ماندابي ( مانگرو )

مانگرو در حد ميانه آب‌هاي شور و شيرين قرار دارند . اين گياه آب شور دريا را شيرين و از آن تغذيه مي‌كند. اين جوامع گياهي در حواشي درياي عمان و خليج فارس به صورت گونه‌هاي درختي و درختچه‌‌اي و بوته‌اي وجود دارند . در بلوچستان ، در مصب رودخانه باهوكلات در سواحل درياي عمان ، گونه‌اي ماندابي وجود دارد كه در گويش فارسي به آن حرّا و در گويش محلي به آن تمر مي‌گويند . گونه هاي ماندابي علاوه بر تعليف دام‌ها فوايد ديگري نيز دارند . از جمله توليد و پرورش گونه‌هاي دريايي مهم ، كاهش اثرات تخريبي امواج و توفان ، پاك‌سازي منابع آلاينده ورودي رودها ، و نيز داشتن جاذبه گردش‌گري براي بازديد كنندگان و مسافراني كه به اين منطقه سفر مي‌كنند .

 

جنگل حرّا در گواتر

 

جنگل‌هاي استان ، به عنوان زيست بوم حيات وحش ، نقش عمده اي در تعادل بخشيدن به محيط طبيعي منطقه ايفا مي‌كند . كاربري توليدات جنگلي ، بر حسب نوع فرآورده ، متفاوت است . به عنوان مثال چوب درخت چِِِِش در صنعت لنج‌سازي استفاده دارد . اما متأسفانه به رغم رواج لنج‌سازي در ساحل جنوبي استان از اين نوع چوب استفاده نمي‌شود بلكه از آن بيشتر به عنوان سوخت استفاده مي‌كنند و مواد اوليه صنعت لنج‌سازي را از كشورهاي هند و پاكستان مي‌آورند .

 

گونه چش

 

با استفده از دو گونه گياهي «تاغ» و «گز» مي‌توان يك ميليون هكتار اراضي مناطق شمالي استان را به مراتع مشّجر تبديل كرد .

 

گونه بند

 

گونه‌هاي بنه و بادام كوهي ، تا سطح 500 هزار هكتار ، از زاهدان تا سراوان قابل افزايش است ، اين گونه ها در زير اشكوب خود گونه‌هاي مرتعي را جاي داده و مي تواند مراتع مشجّر خوبي را ايجاد كند .

نخل وحشي (داز) از گونه هاي مهم براي توليد صنايع دستي است كه با بازاريابي و معرفي آن در ساير نقاط كشور مي‌توان با آن اشتغال ايجاد كرد .

 

نخل وحشي ( داز )

 

پراكندگي مراتع استان

مراتع استان از نظر تيپ‌هاي گياهي مشتمل بر سه بخش متمايز سيستان ، بلوچستان شمالي و بلوچستان جنوبي است . در منطقه سيستان نزديك به 2/1 ميليون واحد دامي از مراتع استفاده مي‌كنند ، كه منبع اصلي تغذيه آن‌ها نيزار و مراتع درياچه هامون است . متأسفانه اين مراتع رو به نابودي كامل مي‌باشد .

 

وسعت مراتع استان تا سال 1378

 

 

 

شهرستان‌هاي زاهدان و خاش در حوزه بلوچستان شمالي است و در اين منطقه مراتع تفتان داراي اهميت ويژه‌اي مي‌باشد .

به طور كلي بلوچستان جنوبي به واسطه وجود شرايط آب و هوايي ويژه و گرمسيري كه دارد با ساير نقاط استان متفاوت است . گونه‌هاي موجود در اين بخش از نوع نباتات گرمسيري است و تراكم گونه‌هاي درختي در آن نسبتاً زياد است .

 

روند بهره‌برداري از مراتع

نظام بهره‌برداري از مراتع تابع سنن و عرف طايفه‌اي است . چراگاه‌ها داراي مرزبندي متعارفي است كه حدود و ثغور آن بر اساس روابط حسن هم جواري عشاير مورد احترام طوايف مي‌باشد . متأسفانه مراتع استان ، كه منبع درآمد دام‌داران و تضمين‌كننده بخش عمده گوشت استان مي‌باشد ، به شدت در حال تخريب است ، به طور مثال درياچه هامون در سيستان كه حدود 70 هزار هكتار نيزار دارد و روزگاري تأمين كننده علوفه‌ نزديك به 120 هزار رأس گاو سيستاني بوده است ، امروزه به دلايل فراواني از جمله خشك سالي‌هاي ادواري، رسوب گذاري بيش از حد درياچه و مهم‌تر از همه دخالت عوامل انساني از جمله رهاسازي ماهي علف خوار آمور در آن ، در آستانه نابودي كامل قرار گرفته است ، به نحوي كه تلاش دستگاه‌هاي مختلف جهت احياي مجدد نيزار ، از سال 1370 تا 1378 ، توانسته است فقط 1/0 آن را احيا نمايد . به علاوه عدم تناسب ميان تعداد دام با ظرفيت مراتع يكي ديگر از عوامل تخريب مراتع استان است .

 

عدم تعادل دام و مرتع = تخريب و نابودي مراتع

 

راه‌هاي احيا و ترميم جنگل‌ها و مراتع در استان

جنگل كاري يا احياي جنگل‌ها توسط بخش عمومي يا بخش خصوصي ، توسعه درخت‌كاري ، احداث پارك جنگلي ، توليد نهال ، مراقبت و نگه‌داري از عرصه‌هاي جنگلي و كاشتن درخت در حاشيه جاده ها ، از جمله اقداماتي است كه براي احيا و ترميم جنگل‌هاي استان  ضروري است .

 

تخريب مراتع – حركت شن‌هاي روان

 

احياي جنگل با مشاركت مردم

 

اول صفحه